Op 18 mei heeft er op het stadhuis een informatief overleg plaatsgevonden tussen raadsleden en Luke Slager, directielid Molecaten Holding BV. Daaraan mocht alleen deelgenomen worden als er voor geheimhouding werd getekend. Het gespreksonderwerp was de ontwikkeling van het terrein van het oude zwembad de Watermulder, in eigendom van Molecaten Vastgoed BV.
RTV Hattem heeft op 21 mei een artikel over de Watermulder en dit geheime overleg geschreven. De Stentor schreef op 20 juni een artikel, dat zette de situatie nog verder op scherp met de kop: ‘Inwoners mogen het niet weten: Hattem overtreedt de wet met geheim overleg zwembad.’
RTV Hattem is er nu verder ingedoken: wat is er eigenlijk aan de hand? Wordt de wet overtreden? En waarom zou de gemeente dat eventueel willen doen?
De redactie heeft de gemeenteraadsleden een aantal vragen voorgelegd. Ook de in de Stentor geciteerde bestuurskundigen is om verdere opheldering gevraagd. Er zijn twee hoofdvragen: ‘Heeft de raad de gemeentewet overtreden?’ en ‘had de raad een andere keuze moeten maken?’ Na gesprekken en bestudering van documenten concludeert de redactie, dat de gemeentewet naar de letter niet maar naar de geest wel is overtreden, en dat de raad haar eigen reglementen niet heeft gevolgd. Het zakelijke belang van Molecaten Holding BV, die om geheimhouding heeft verzocht, heeft zwaarder gewogen dan het belang van democratische processen. Uit niets blijkt dat de gemeenteraad deze belangenafweging zorgvuldig en met de juiste argumenten heeft gemaakt. Dat is hoe dan ook niet in het openbaar gebeurd.
Juridisch deskundigenoordeel
In het artikel van de Stentor worden twee experts geciteerd: emeritus-hoogleraar bestuurskunde Michiel de Vries en hoogleraar bestuursrecht Annemarie Drahmann, Universiteit Utrecht. Zij kijken verschillend naar het handelen van de Hattemse gemeenteraad. Er zijn meerdere juridische interpretaties mogelijk.
Drahmann stelt in de Stentor dat het volgens haar niet nodig en ook niet wenselijk is om een bijeenkomst buiten de formele raadsvergadering om te organiseren. ‘De raad had de vergadering gewoon kunnen aankondigen en officieel tot geheimhouding kunnen besluiten,’ aldus Drahmann.
Op de vraag van RTV Hattem of Hattem daarmee de Gemeentewet heeft overtreden, nuanceert zij haar standpunt. Volgens haar wordt de wet op dit punt door juristen verschillend uitgelegd. ‘Sommige juristen vinden dat het wel kan. Dat is de reden waarom ik het wat voorzichtiger heb geformuleerd.’
De Vries is kritischer. Hij noemt het in de Stentor ‘problematisch’ wanneer een gemeente bij de voorbereiding van besluitvorming kiest voor een niet-openbare bijeenkomst. Volgens hem heeft het Rijk eerder benadrukt dat besluitvorming zoveel mogelijk in het openbaar moet worden voorbereid. ‘Je moet zo transparant mogelijk zijn. Dat is een van de kenmerken van een goede en betrouwbare overheid’, aldus de Vries. ‘Houd je je daar niet aan, dan maak je die overheid minder transparant en dat is minder goed bestuur.’
Volgens De Vries is openbaarheid het uitgangspunt van de Gemeentewet en zijn de mogelijke uitzonderingen beperkt. Alleen in bijzondere gevallen, zoals wanneer er grote financiële belangen of staatsbelangen in het geding zijn, kan een besloten vergadering gerechtvaardigd zijn. Maar dat moet dan wel in het openbaar worden beargumenteerd.
De kwestie onderstreept dat er onder deskundigen geen volledige overeenstemming bestaat over de vraag hoe de Gemeentewet op dit punt moet worden uitgelegd. Terwijl Drahmann spreekt van een juridisch grijs gebied, benadrukt De Vries vooral het belang van maximale transparantie in het openbaar bestuur. Tegelijkertijd benadrukt De Vries dat uiteindelijk een rechter bepaalt of sprake is van een daadwerkelijke wetsschending. ‘Ik lees de wet. Of het tégen de wet is, is aan de rechter om te beoordelen. Het is wat mij betreft in strijd met de wet.’
Bestuurlijk oordeel: Minister Van Weel
Minister Van Weel van BZK zei naar aanleiding van kamervragen in zijn brief aan de Kamer van 29 augustus 2025 (Kenmerk: 2025Z13334): ‘Van voorbereiding van de besluitvorming (en dus van een vergadering in de zin van de Gemeentewet) zal in de praktijk al snel sprake zijn. Indien het gaat om een bijeenkomst met raadsleden waarbij een onderwerp aan de orde is waarover later mogelijk besluitvorming in de raad zal plaatsvinden, verdient het aanbeveling dit als vergadering in de zin van de Gemeentewet te beschouwen.’
Maakt het uit dat bij het beleggen van een geheime bijeenkomst nog niet vaststaat of het onderwerp daadwerkelijk tot besluitvorming in de raad zal leiden? Volgens De Vries doet dat niet ter zake: ‘Natuurlijk is dit voorbereiding. Dat is niet moeilijk te definiëren: een voorbereiding van een besluit.’ Ook wanneer een plan uiteindelijk niet aan de gemeenteraad wordt voorgelegd, blijft volgens hem sprake van besluitvorming. ‘Een non-beslissing is ook een beslissing. Dat is net zo goed een besluit als een inhoudelijke beslissing.’
De Vries wijst daarbij op het belang van openbaarheid in het lokaal bestuur. ‘De bevolking heeft het recht te weten waarover de gekozen bestuurders besluiten nemen en waarom ze die besluiten nemen. Dat staat in de wet. Daarom is het heel problematisch wat hier gebeurt.’
Volgens De Vries sluiten zowel de wet als de uitleg van BZK-minister Van Weel aan bij het uitgangspunt dat besluitvorming en de voorbereiding daarvan openbaar behoren te zijn. ‘Vanuit mijn ervaring, en op basis van wat ik in de wet lees en hoe het ministerie hierin staat, is de Hattemse handelwijze niet conform de regels. Voor mij is dat heel helder.’
Analyse van de redactie
De eerste redactionele analyse is, dat juristen de gemeentewet verschillend uitleggen en dat de minister ook niet aangeeft dat het onwettelijk is om een dergelijke informatiebijeenkomst te organiseren. Hij doet de aanbeveling om het niet te doen, omdat er ‘later mogelijk besluitvorming in de raad zal plaatsvinden’. Dat de raadsleden en Molecaten Holding BV niet over koetjes en kalfjes hebben gepraat maar over plannen of wensen die op termijn wel of niet uitgevoerd zullen worden, is evident. Dit wordt door de aanwezige raadsleden overigens ook niet ontkend: zij ‘praten’ er in hun schriftelijke en gezamenlijke reactie omheen.
Politiek oordeel
In het artikel van de Stentor worden verschillende fractievoorzitters geciteerd. “Volgens Arend Palland (ChristenUnie) werd – op verzoek van het college – vooraf voor de geheimhouding getekend. ‘Dat heb ik nog niet eerder meegemaakt,’ zegt hij. ‘Ik zou het zelf nooit weer zo doen.’ (einde citaat). Eerder verwees André Borst al naar het protocol van de raad, het protocol geheimhouding gemeente Hattem 2025. De raad zou zijn eigen protocol niet serieus nemen. In het protocol staan twee artikelen die voor de informatiebijeenkomst van 18 mei van belang zijn:
Artikel 1.3 ‘Geheimhouding kan worden opgelegd op (delen van) stukken, op het verhandelde tijdens een vergadering en op besluitenlijsten van besloten vergaderingen. De keuze voor geheimhouding dient altijd te worden gemotiveerd, zoveel mogelijk in een openbaar stuk of in een openbare vergadering.’
Artikel 2.2 ‘Geheimhouding kan alleen worden opgelegd als sprake is van een belang zoals genoemd in artikel 5.1, eerste en tweede lid, van de Wet open overheid (Woo). Het belang dat aan de orde is dient zwaarder te wegen dan het belang van openbaarmaking. Deze belangenafweging is niet summier maar is deugdelijk en kan het besluit om geheimhouding op te leggen, dragen. Het enkel verwijzen naar artikelen uit de Woo is onvoldoende. De belangenafweging om geheimhouding op te leggen wordt opgenomen in een openbaar raads- of collegevoorstel zonder hierbij de geheim te houden informatie prijs te geven.’
Analyse van de redactie
De tweede redactionele analyse is, dat de belangenafweging niet in het openbaar is gemaakt (vastgelegd in een openbaar stuk van de gemeenteraad of in een openbare raadsvergadering). Door niet transparant te handelen volgens een eigen document (protocol), overtreedt de raad haar eigen regels. Dat de gemeenteraad niet zelf pro-actief heeft gecommuniceerd over reden en gronden van een geheim overleg, is de eerste tekortkoming. Dat vijf raadsfracties in een gezamenlijke verklaring ook achteraf niet beargumenteren waarom een geheim overleg gerechtvaardigd is, is behalve een omissie ook teleurstellend. Waarom voelen zij zich niet verplicht tegenover de Hattemers hier verantwoording over af te leggen? Tot op heden heeft alleen Algemeen Belang pro-actief de openbaarheid gezocht om de situatie toe te lichten en uit te leggen waarom zij hebben gehandeld zoals ze hebben gehandeld. Toen bleek dat de bespreking ‘geheim’ was, heeft Algemeen Belang de bijeenkomst verlaten.
Coalitieakkoord, verkiezingsbelofte – openheid en transparantie
Tijdens de uitzending van Hattem Actueel op 13 juni met Algemeen Belang, CDA, D66 en PRO is er gesproken over helder communiceren en het vertrouwen van de burger. De partijen hebben tijdens de verkiezingen zich voorgenomen om de burger beter te betrekken bij besluitvorming. De vraag is of het proces van de informatiebijeenkomst wat hun betreft een voorbeeld is van helder communiceren. Hoe verhoudt zich dit alles tot de belofte van openheid in het nieuwe coalitieakkoord dat één week na de Watermulder-bespreking werd gepresenteerd?
Drahmann en De Vries gaven in een eerder (algemeen) artikel van de Stentor over geheimhouding bij gemeentes (juni 2023) al blijk van hun verwondering. Drahmann: ‘De raad wordt toch bijeengeroepen? Dat moet in openbaarheid gebeuren. Het is heel belangrijk dat de overheid zo goed mogelijk openheid van zaken geeft. Dit gaat in tegen de beginselen die een democratische rechtsstaat vorm geven.’ En: ‘Ook ‘sparren’ met de raad heeft gewoon een politiek karakter. Dat dient in openbaarheid te gebeuren.’
De Vries: ‘Als je dit ziet dan is het niet vreemd dat het wantrouwen in de politiek toeneemt. Het voelt alsof er dingen in het geniep gebeuren. Onvoorstelbaar dat men het wel fijn vindt ‘buiten het oog van de camera’s’, ‘zonder priemende ogen’ te vergaderen, zonder media die meekijken. Dan moet je niet in de politiek gaan. Je zit daar voor de bevolking.’ En: ‘Het is heel Nederlands om polderend even te willen horen wat er gebeurt. Maar als zaken achter gesloten deuren worden voorbesproken, draagt dat niet bij aan het vertrouwen in het openbaar bestuur.’
Reactie fracties
De fracties reageerden verschillend op de vragen van de redactie.
Reactie PRO
De fractie PRO heeft de redactie een reactie gestuurd die samengevat luidt: ‘Onze fractie staat voor openheid en transparantie in het lokaal bestuur. Besluitvorming hoort zoveel mogelijk in het openbaar plaats te vinden, zodat inwoners kunnen volgen welke afwegingen worden gemaakt. In de praktijk is mogelijk te snel gekozen voor geheimhouding in het dossier Watermulder.’
Reactie Algemeen Belang
Samenvattend vindt Algemeen Belang dat openbaarheid altijd het uitgangspunt moet zijn. ‘De motivering voor de geheimhouding is voor ons onvoldoende en de onderliggende belangenafweging is niet openbaar gemaakt. Wij vinden dat inwoners recht hebben op openheid en transparantie over ontwikkelingen die de toekomst van Hattem raken en willen het vertrouwen in de politiek herstellen door een openbaar debat over dit onderwerp.’
De redactie heeft de fracties ook om een reactie gevraagd op het feit dat niet-beëdigde kandidaat-commissieleden bij de bespreking waren van een ‘geheim’ stuk. Zijn ze daarmee niet in een positie gebracht waarvan ze de reikwijdte waarschijnlijk niet hebben overzien?
Algemeen Belang: ‘Wij vinden dat mensen niet in deze positie gebracht zouden moeten worden. Of iemand beëdigd is of niet, doet voor ons niet af aan het principiële punt dat geheimhouding slechts in uitzonderlijke gevallen mag worden toegepast.’
Reactie vijf fracties
In een gezamenlijke reactie van CDA, ChristenUnie, D66, Hattem Centraal en VVD blijven de vijf fracties op het standpunt staan dat de informatiebijeenkomst in het geheim kon plaatsvinden. ‘Met dit gesprek beoogde de initiatiefnemer om fracties in een vroeg stadium te informeren en de gelegenheid te bieden vragen te kunnen stellen.’ Het zou slechts gaan om een gedachteproces van de initiatiefnemer, lees Molecaten Holding BV, zo schrijft men.
Ze schrijven ook: ‘Natuurlijk begrijpen en onderschrijven we het belang van transparantie richting de inwoners van Hattem. Daarnaast snappen we van de initiatiefnemer dat dit proces vraagt om vertrouwelijkheid. Dat is geen doel op zich, maar een middel. En door dit in 1x te organiseren heeft de initiatiefnemer er voor gezorgd dat alle fracties gelijktijdig geïnformeerd zijn.’
Analyse van de redactie
Onze redactionele analyse is, dat de vijf fracties in hun reactie niet ingaan op de aanbeveling van de minister. De fracties leggen ook niet uit waarom ze hun eigen protocol niet hebben gevolgd. In de beantwoording worden juist deze cruciale punten vermeden. Dat is misschien niet verrassend, omdat hiermee het patroon wordt voortgezet waar nu juist op kritiek op is: verhullend communiceren in plaats van openheid van zaken geven.
Bovendien staan er pertinente onjuistheden in de gezamenlijk verklaring. Dat de initiatiefnemer ervoor heeft gezorgd dat alle fracties gelijktijdig geïnformeerd zijn is onjuist. PRO was niet aanwezig en Algemeen Belang is weggelopen toen bleek dat er getekend moest worden voor geheimhouding. De wet schrijft voor dat de raadsleden gelijktijdig geïnformeerd moeten worden en gelijke informatie moeten krijgen. Dat is in dit geval expliciet niet gebeurd.
Bovendien is het tot op heden onduidelijk of Molecaten Holding BV de initiatiefnemer is van het gesprek, of dat het (vorige) college het initiatief heeft genomen. De raadsleden zijn door een ambtenaar uitgenodigd, wat betekent dat ook het college als dagelijks bestuur hier in principe op aanspreekbaar is.
De vijf fracties suggereren in hun reactie dat het de bedoeling van RTV Hattem zou zijn om de inhoud van de bespreking te openbaren. Inmiddels wordt dat inderdaad steeds belangrijker, omdat men zich in bochten wringt en geen helderheid verschaft. Maar tot op heden zijn de vragen alleen maar gericht op het aspect van de openbaarheid, op de onderliggende protocollen dat bij geheimhouding de motivatie in het openbaar netjes moet worden gegeven. En precies deze kwestie – waarom worden de regels rondom geheimhouding, deels Haagse en deels Hattemse regels – niet opgevolgd?
Voor de duidelijkheid: er moet nogal wat op het spel staan (het belang moet groot zijn) om in het geheim te ‘mogen’ vergaderen, dus dat moet dan ook de conclusie zijn. Ofwel voor de gemeente ofwel voor Molecaten Holding BV staat er een groot, ingrijpend en zwaarwegend belang op het spel, omdat dit de enige logische verklaring is voor het handelen van de vijf fracties.
Reactie Molecaten Holding BV
Directielid Luke Slager zegt in een telefoongesprek en in een mail niet inhoudelijk te willen reageren op vragen van de redactie.
De volledige antwoorden van de fracties zijn in dit document te lezen.
