‘De nood is hoog. Als Hattem een zelfstandige gemeente wil blijven dan moet het anders.’ Zo begon VVD-fractievoorzitter Marnix Jansen-de Weerd zijn betoog op 15 juni tijdens de raadsvergadering. De jaarrekening (verleden), de voorjaarsnota (stand van zaken) en de kadernota (van heden naar toekomst), en het aanvullende gesprek in de raad maakte de toekomst van Hattem nog indringerder duidelijk.
‘De ambtelijke organisatie is kwetsbaar, en het geld is bijna op. Het nog verse college staat voor een grote uitdaging, misschien wel een van de grootste uit de recente geschiedenis van onze mooie gemeente. Gelukkig durven we te stellen, dat het college zich hiervan bewust is. Dit was immers een van de belangrijkste speerpunten uit het bestuursakkoord. Ditzelfde college is 2,5 week aan de slag en daarom kunnen we als raad niet verwachten dat er al panklare oplossingen klaar liggen, hoe graag we dat ook willen en misschien nodig hebben. (…) Mede door de situatie en door het ontbreken van toekomstscenario’s voelen wij ongemak bij het plan van het college om twee keer 3,5 ton te investeren in de organisatie. Toch zien we de noodzaak hiervan. Dit hebben we nodig om zelf de regie te houden.’
Regie
Zelf als Hattem regie-houden was de wens van alle aanwezigen, al stelde Gert Kers van Algemeen Belang voor om het onderzoek te starten om een artikel 12-gemeente te worden. ‘De laatste jaren zijn we aan het achteruit fietsen, ondanks alle OZB verhogingen. Door Artikel 12 aan te vragen krijgen we een analyse wat nu daadwerkelijk het probleem is. Richting de inwoners wordt de urgentie duidelijker voor welke keuzes de raad staat.’
Marinus Kers van de ChristenUnie vindt dat de politiek zelf keuzes moet maken. ‘Dat is regie houden. Daarom willen we geen artikel 12, dan geef je de keuze uit handen.’ Hij toonde zich licht geïrriteerd toen hij voor zijn gevoel voor de zoveelste keer het belang aankaartte van een heldere begroting om inzichtelijk te krijgen waar de raad zelf nog invloed op heeft. ‘Het rapport ontcijferen van cijfers, dat moet toch eindelijk eens uitgevoerd worden. Dan hadden we nu die helderheid gehad. In positieve en negatieve zin hadden we kunnen afvinken.’
(Kers lichtte dit achteraf toe: ‘Er is jaren geleden een rapport van de rekenkamer aangenomen om meer zichtbaar te maken welke bedragen in de begroting beïnvloedbaar zijn door de raad. Omdat het grootste deel wettelijke verplichting is om uit te voeren. Dan weet je als raad beter waar je invloed op hebt en betere politieke keuzes kan maken.’)
Klaas van Dieren, HattemCentraal: ‘We hebben hier genoeg boerenverstand en genoeg experts dat we slagen kunnen maken. Laten we ons gezond verstand gebruiken.’
Op de opmerking van wethouder Andries van der Worp (ChristenUnie), ‘Er wordt nu niet gewerkt aan een nieuwe set bezuinigingsmaatregelen’, reageerde VVD’er Jansen-de Weerd. Eind vorig jaar werd door middel van een motie gevraagd om intern voortdurend te zoeken naar aanvullende besparingen. ‘De kaasschaaf is bot, de stofkam gehanteerd, maar leg de motie niet naast u neer.’
Zijn er nog wel aanvullende besparingen? Tonny Keizer van PRO: ‘Tijdens vorige processen is er al alles gedaan om te bezuinigen. Hoe wilt u het geld vinden?’
Harold Wicher, D66, blijft optimistisch over de mogelijkheden: ‘Je vraagt meer zakgeld terwijl je kan bezuinigen. Kunnen we ook binnen de begroting kijken wat nodig is? We moeten elk dubbeltje omdraaien.’
Wiens schuld?
Een kritisch moment was het statement van Marinus Kers van de ChristenUnie: ‘Ik wil niemand het recht om een bezwaar in te dienen ontnemen, maar kijkend naar de procedures die bij de Raad van State liggen, het kost ons miljoenen. We zitten op de blaren. Ik wil de mensen die een bezwaar hebben gemaakt niet direct een schuldgevoel geven. Ik vraag ook niet, wil je het verschil bijlappen, maar als gemeenschap van Hattem zitten we hier wel de rekening te betalen en wij zijn hard bezig dat op te lossen.’
André Borst van Algemeen Belang reageerde direct: ‘Dit kan niet gezegd worden. Wat nu gezegd wordt over mensen die bezwaar maken, dat kun je zo niet zeggen. Je legt een bepaald schuldgevoel neer.’
Ook VVD’er Jansen-de Weerd ging ook op de opmerking van Kers in: ‘Ja, dat kost geld. En iedereen is vrij om bezwaar te maken. De crux zit hem erin dat er fouten zaten in de plannen die de laatste jaren gepresenteerd zijn. Die zochten continue de grens op van wat mogelijk is. We zaten continue in grijs gebied. Dus daarom is het nodig dat we investeren in de organisatie om de plannen beter te maken.
We roepen daarom niet de mensen op om minder bezwaar te maken. Laten we als raad kijken hoe we zorgen dat de plannen niet de grens opzoeken van wat mogelijk is.’
Kers, ChristenUnie: ‘We hebben niet opgeroepen geen bezwaar te maken.’
Juist en tijdig
CDA-fractievoorzitter Sophia Sanders-Riepma: ‘Urgentie is geboden. Bij het vorige college heeft het CDA een heldere koers en noodzakelijke stappen gemist. De koers van steeds maar weer OZB verhogingen heeft niet tot structurele verbeteringen geleid. Het moet anders. Een heldere koers en stappen zijn noodzakelijk. Het CDA wil positief kritisch meedenken. Met elkaar komen we verder en daarvoor is het nodig dat we de informatie, juist, tijdig en volledig ontvangen.’
‘Juist, tijdig en volledig’ was ook het terugkerend thema van andere fracties. De Planning & Controlcyclus wordt via de agendacommissie geagendeerd, stelde commissievoorzitter Arend Palland (ChristenUnie) voor.
Interne organisatie
Wethouder Van der Kolk benadrukte, dat de uitgave van twee keer 350.000 euro voor de interne organisatie geen luxe is. ‘We hebben het over noodzakelijke scholing om het werk zo effectief mogelijk te kunnen doen.’ Het college probeert mensen binnen de organisatie houden, maar de wethouder gaf ook een winstwaarschuwing: ‘Is de opbrengst te voorspellen? Er wordt fors geïnvesteerd in leiderschap. Als we werken aan kwaliteit van leidinggevenden, werken we ook aan de effectiviteit van medewerkers. Als u wilt weten wat dit straks in euro’s heeft opgebracht, dan moet ik u teleurstellen.’
Hij wide ook gezegd hebben dat het geen luxe scholingen zijn. ‘We hebben het over noodzakelijke scholing om het werk zo effectief mogelijk te kunnen doen.’
Er waren veel complimenten voor de ambtenaren over het vele werk wat zij in een aantal dagen hebben moeten verzetten om antwoord te kunnen geven op vijftig technische vragen.
Iedereen ziet de noodzaak om te investeren in de ambtelijke organisatie, al blijft het voor sommigen lastig te verkroppen dat in een tijd van ernstig tekort het bedrag niet uit de begroting gehaald kan worden.
Transparant en zorgvuldig
De wethouder: ‘Artikel 12 gaat ons nu te ver, zeggen de meeste fracties. Bezuinigen op voorzieningen willen we niet, OZB-verhoging willen we niet. Aan welke knoppen kan ik draaien? Hoeveel speelruimte hebben we?’
Op korte termijn gaat het college starten met de begrotingscyclus. Daarna volgt het scenario-onderzoek, aldus de wethouder. Wat hij ingewikkeld vindt, is dat alles in de volle openbaarheid wordt besproken. ‘Dit zijn trajecten waarin we de raad informeren en met de raad bespreken, en tegelijkertijd vraagt het zorgvuldigheid.’
Wicher van D66 vroeg aan het begin van de vergadering: ‘De toon van het college is uitzonderlijk stevig. Wat bedoelt het college dat we zo niet verder kunnen? Op die vraag kwam op dat moment geen antwoord. Hoe wethouder Van der Kolk verder wil, kwam in zijn slotakkoord: ’De opdracht is duidelijk en de urgentie ook. De raad wil zelf de regie en het college wil daarmee aan de slag.’
