Na tien jaar stopt Jan-Erik Barendsen deze maand als coördinator en gezicht van VluchtelingenContact Hattem. Daarmee komt een einde aan een periode waarin hij een centrale rol speelde in de begeleiding en integratie van statushouders in de gemeente. Tijdens het radioprogramma Hattem Actueel eerder deze maand met presentator Johannes Stalenburg kijkt Barendsen met gemengde gevoelens terug. Het werk maakte indruk, vooral door de persoonlijke verhalen van vluchtelingen. ‘Je hoort wat mensen hebben meegemaakt en beseft hoe goed we het hier hebben. Dat relativeert veel.’ Dat, en de contacten met vrijwilligers, de gemeente en andere organisaties gaat hij missen. Voor hem is het een logisch moment om ruimte te maken voor vernieuwing. ‘Voor jezelf én voor de organisatie is het goed dat er nieuwe energie en ideeën binnenkomen.’
Zijn betrokkenheid bij het werk ontstond na zijn vertrek als directeur van het Bakkerijmuseum. Aanvankelijk zocht hij vrijwilligerswerk met een internationale insteek, maar vanwege zijn thuissituatie bleef hij dichter bij huis. Via een vacature kwam hij terecht bij VluchtelingenContact, eerst als maatschappelijk begeleider en later als coördinator. ‘Die rol als spin in het web past bij mij.’
In die functie stuurde hij vrijwilligers aan en zorgde hij dat statushouders hun weg vonden in Hattem. Statushouders zijn erkende vluchtelingen die in eerste instantie vijf jaar in Nederland mogen blijven wonen.
De begeleiding begint praktisch, met hulp bij administratie, huisvesting en voorzieningen, en verschuift later naar integratie en participatie. Daarnaast biedt de organisatie taalcoaching. ‘We proberen mensen echt onderdeel te laten worden van de samenleving. Dat lukt goed: veel inwoners merken niet eens dat ze vluchtelingen tegenkomen.’
Vrijwilligers vormen de ruggengraat van de organisatie. Zonder hen zou het werk niet mogelijk zijn, benadrukt Barendsen. Tegelijk vraagt het voortdurend om nieuwe aanwas. ‘Je ziet gelukkig steeds meer jongere mensen die zich inzetten, dat is een positieve ontwikkeling.’
‘Wij hebben een vrijwillige bestuur. We hebben zestien maatschappelijk begeleiders en twintig taalcoaches. Een geweldige groep. Iedereen gemotiveerd houden is voornamelijk een taak van het bestuur. We hebben geen bestuur op afstand. We hebben een bestuur die er bovenop zit met het hart op dezelfde plek. En dat maakt wel dat het een heel mooi hecht team is. Waarin men elkaar kent en elkaar ondersteunt als het nodig is. Als je iets niet weet, kun je bellen.
Je moet de mensen betrokken houden. Dat vrijwillig niet vrijblijvend wordt. En zeker niet in dit werk. Want je praat uiteindelijk over mensenlevens. Hoe mensen integreren. En over kwetsbare mensen. Daar moet je echt wel voorzichtig mee omgaan.’
Kwetsbaar
Ook maatschappelijke spanningen rond huisvesting en beeldvorming zijn hem niet ontgaan. Volgens Barendsen speelt onbekendheid een grote rol. ‘Als mensen elkaar ontmoeten, verdwijnt vaak de angst. Dan zie je dat het gewoon mensen zijn zoals jij en ik.’
De groep statushouders is ook kwetsbaar omdat er vanuit de maatschappij vaak de perceptie is dat deze groep altijd de eerste huizen krijgt. ‘Ik begrijp dat wel hoor, moet ik eerlijk zeggen. Niet elke straat in Hattem heeft huizen die geschikt zijn als sociale huurwoning. Dus je hebt toch altijd een beperkt aantal straten. Als daar meerdere woningen geleidelijk toegekend worden aan vluchtelingengezinnen, dan begrijp ik ook wel dat andere mensen die in die straat wonen daar vraagtekens bij zetten. We leven natuurlijk ook in een wereld waarin polarisatie steeds duidelijker wordt. Ook in Hattem merken wij dat. Heel vaak is het uit angst en onwetendheid. Maar we merken ook, dat als je mensen met elkaar in contact brengt, mensen elkaar ontmoeten, dat ze zien “oh, het zijn toch wel hele aardige mensen en er is eigenlijk niks engs aan”. Dan breng je mensen tot elkaar. Dat proberen wij dan ook zoveel mogelijk te bewerkstelligen. Er zijn ook buren die gewoon heel welkom zijn en met open armen, bij wijze van spreken, onze mensen ontvangen.’
In zijn tien jaar als coördinator van VluchtelingenContact Hattem voerde Barendsen talloze gesprekken met vluchtelingen. Eén specifieke ontmoeting springt eruit, al blijft hij daar bewust terughoudend over. ‘Dat zijn privéverhalen, daar moet je zorgvuldig mee omgaan.’ De meest indringende ervaringen stammen uit de periode waarin hij zelf gezinnen begeleidde. In die rol ontstond vaak een vertrouwensband, waardoor vluchtelingen hun persoonlijke verhaal durfden te delen. ‘Dan hoor je waarom mensen gevlucht zijn en wat ze hebben meegemaakt. Dat zijn soms heel intense verhalen.’
Vrijheid en welvaart
Die ontmoetingen zorgden voor een scherp besef van de verschillen met Nederland. ‘Je realiseert je hoe goed we het hier hebben. We leven in vrijheid en welvaart. Niemand hoeft hier te vluchten of alles achter te laten.’ Die relativering mist hij soms in het maatschappelijk debat. ‘Er wordt veel geklaagd, maar we klagen in luxe. Als je ziet hoe mensen elders leven, waar oorlog en onveiligheid dagelijkse realiteit zijn, dan zet dat alles in perspectief.’ Juist dat contrast raakt hem. Waar Nederlandse kinderen zorgeloos naar school fietsen, komen veel vluchtelingen uit situaties van geweld en onzekerheid. ‘Sommigen hebben nachtenlang niet geslapen door bombardementen of hebben hun land halsoverkop moeten verlaten. Dat besef blijft.’
Zijn opvolger, Rik Posthumus, komt uit de eigen organisatie. De scheidende coördinator draagt het stokje met een gerust hart over.
Als advies aan inwoners geeft hij mee: ‘Heb niet direct een mening. Probeer wat tijd te nemen om elkaar beter te leren kennen en probeer elkaar te helpen. Zeker in de wereld waarin we nu leven, waarin zoveel oorlogen, haat en nijd is.’
Voor Hattem ziet hij een duidelijke opdracht: ‘Probeer gewoon iets moois op te bouwen met elkaar. Laten we proberen bij elkaar te komen en te verbinden.’
Terugluisteren
Het gehele interview is terug te luisteren via de website van RTVHattem>radio>terugluisteren (op ’30) en via Spotify-Hattem Actueel en Apple Podcast-Hattem Actueel (tweede uur, op ’30).
Meer informatie over VluchtelingenContact Hattem staat op hun website.
