Uit de Benchmark Nederlandse Gemeenten 2026 van BDO, waar men de jaarrekeningen van 2024 heeft beoordeeld, blijkt dat de financiële situatie van gemeenten op korte termijn is verbeterd. Hattem is in de ranking van gemeenten kleiner dan 25.000 inwoners gestegen van plek 112 in 2025 naar 105 met een 6 als rapportcijfer. Vorig jaar bungelde Hattem nog onderaan. Vandaag, 27 januari presenteerde BDO haar cijfers. Marc Steehouwer, partner BDO Audit & Assurance, licht ze voor Hattem toe.
‘Deze 6 komt voornamelijk, omdat Hattem een relatief kleine financiële buffer heeft. Ruimte om tegenvallers op te vangen is daardoor beperkt en maakt Hattem nog financieel kwetsbaar.
Vorig jaar tijdens de benchmark had Hattem een tekort. Daarom kreeg Hattem toen een lagere rapportcijfer. Het college heeft stappen gezet en ervoor gezorgd dat Hattem een positief meerjarenperspectief laat zien in haar begroting. Het verstevigen van de buffers vraagt tijd. Het inzetten van de reserves, de financiele buffer voor gemeenten, is een risico. Hattem heeft het meerjarig niet nodig om een financieel sluitende exploitatie te realiseren. Dat zou ook een niet-gezonde situatie zijn. Thuis betaal je je boodschappen ook niet uit je spaargeld en bovendien, wil je als gemeente geld halen uit je reserve’s dan moet dat geld geleend worden. Dat kost rente en voor die kosten moet ook ruimte worden gemaakt in de begroting.’
Weinig speelruimte
‘Daarnaast is de exploitatieruimte redelijk. De structurele inkomsten moeten in balans zijn met de uitgaven. Deze zijn in Hattem aan elkaar gelijk. Dit zouden we graag ruimer zien. Hattem houdt structureel niet veel over.
Waar we ook naar hebben gekeken is hoeveel de gemeente aan belasting oplegt aan haar burgers. Hattem zit hier iets hoger. Dit is niet gelijk ‘Hattem is duur’, want de uitkomst van deze rekensom heeft ook te maken met de waarde van de woningen.
Wil de gemeente financieel sterker worden, moet men keuzes gaan maken: wil je minder geld uitgeven of extra inkomsten krijgen, bijvoorbeeld via gemeentebelastingen. Dit is een politieke keuze. Van Hattem kun je zeggen, dat er relatief niet veel speelruimte is om de belasting te verhogen.’
‘Wij adviseren alle gemeenten om anders te gaan begroten. Het is niet de vraag ‘Hoeveel geld krijgen we binnen en wat gaan we uitgeven?’, maar draai het nou eens om. Wat wil je gerealiseerd zien en ga dat prioriteren. Wat het meeste effect heeft, ga je als eerste doen. Bouw je begroting op vanuit prioriteiten.
Samengevat, toon leiderschap om tot prioritering te komen van wat echt belangrijk is, laat het verhaal achter de cijfers meer zien en stuur beter op uitvoering.’
Maatschappelijke doelen
BDO ziet de aankomende gemeenteraadsverkiezingen als hét moment voor gemeenten om hun begrotingen van meer realisme te voorzien. Steehouwer: ‘We zien dat gemeenten te veel sturen op geld en te weinig redeneren en prioriteren vanuit maatschappelijke doelen. De verkiezingen kunnen hét moment zijn voor gemeenten om prioriteiten opnieuw te bepalen, financiële kaders expliciet te koppelen aan doelen en om de sturingskracht te versterken. Voer uit wat je prioriteiten zijn.’
Vragen aan fracties
Aan de fracties heeft RTV Hattem de volgende vragen voorgelegd:
Hoe schat u het risico in van buffer-kwetsbaarheid?
Staat volgens u met de begroting 2026-2029 de leefbaarheid in Hattem onder druk en wat met name?
Zou volgens u de financiële situatie van Hattem, maar ook de bestuurbaarheid én leefbaarheid van Hattem verbeteren door de begrotingssystematiek te wijzigen zoals BDO voorstelt (sturen op maatschappelijke doelen in plaats van op geld)? Zo ja, hoe ziet u dat voor zich?
Over de totale uitkomst van de benchmark: ’Schijn bedriegt’
In haar persbericht schrijft BDO: ‘De financiële gezondheid van Nederlandse gemeenten toont een tweeledig beeld. Enerzijds zijn er positieve cijfers over 2024 behaald, lijken tekorten kleiner en is het gevreesde ‘ravijn’ voorlopig gedempt. Maar schijn bedriegt, want de zorgen en financiële kwetsbaarheden blijven. Zo blijft de bekostiging van de jeugdzorg een uitdaging en zijn voor noodzakelijke investeringen in maatschappelijk vastgoed in veel gemeentebegrotingen geen of te weinig middelen opgenomen. Zonder actie worden deze uitdagingen groter, met een negatieve impact op de leefbaarheid tot gevolg.’
Dat blijkt uit de Benchmark Nederlandse Gemeenten 2026 van BDO Accountants & Adviseurs. Hierin brengt BDO de financiële situatie van Nederlandse gemeenten in beeld aan de hand van de jaarcijfers over 2024 en de primitieve begrotingen 2025 en 2026-2029.