In de periode rond Blue Monday, 19 januari, gaat RTV Hattem actief in gesprek over onderwerpen die te maken hebben met de mentale gezondheid. Zaterdag 17 januari stond het radioprogramma Hattem Actueel in het teken daarvan en in aanloop daar naar toe schreef Anjana Gort een artikel over de mentale gevolgen van ondervoeding. In dit artikel gaat ze in gesprek met Mieke Bosma. Zij geeft speltherapie in Hattem en werkt vooral met kinderen van drie tot twaalf jaar. Soms jonger. Ook video home training kan worden ingezet.
Wat is speltherapie?
Bosma: ‘Speltherapie is een vorm van psychotherapie voor kinderen. Voor kinderen is het vaak nog te moeilijk of te bedreigend om te praten over wat hen dwars zit. Spelen is voor kinderen een natuurlijke en veilige manier om de wereld te ontdekken en om gevoelens te uiten en te verwerken.’
Spel is dus eigenlijk de natuurlijke taal van een kind, en dus misschien de beste communicatievorm? Dat beaamt de therapeut: ‘Het therapeutische spel geeft inzicht in de gedachten en gevoelens van een kind, niet alleen aan degene die het kind begeleidt, maar ook aan het kind zelf. Het gevolg is dat een kind emotioneel en cognitief nieuwe inzichten kan verwerven en weer psychisch kan groeien en in eigen kracht staan. Het spel helpt zich verder te ontwikkelen.’
Waarom speltherapie?
‘Ik vind kinderen gewoon heel leuk. Ik ben moeder van drie inmiddels volwassen kinderen en heb altijd erg van hen genoten (en doe dat nog steeds). Kinderen zijn eerlijk, onbevangen, leergierig, enthousiast en hebben heel veel energie. Ten minste, als het goed met hen gaat. Ik ben al jarenlang jeugdhulpverlener en ik vind het altijd heel interessant om te puzzelen wat het kind nodig heeft om goed tot ontwikkeling te komen. Ik wilde kinderen graag nog beter helpen, daarom ben ik de opleiding tot speltherapeut gaan doen.’
Emotieregulatieproblemen
Bosma vertelt dat zij geregeld kinderen ziet met emotieregulatieproblemen. Maar wat zijn dat eigenlijk? ‘Emotieregulatieproblemen bij kinderen zijn moeilijkheden met het herkennen, begrijpen en beheersen van sterke gevoelens. Soms hebben kinderen in aanleg meer moeite met emotieregulatie doordat ze bijvoorbeeld ADHD of autisme hebben. Of soms is het lastig voor ouders om hun kinderen te helpen bij het kalmeren en reguleren. Dit kan verschillende oorzaken hebben. Zo kunnen emotieregulatieproblemen bij kinderen ontstaan.’ Emotieregulatieproblemen kunnen dus een goede reden zijn om met speltherapie te starten.
Spel als traumaverwerking
Speltherapie helpt kinderen weerbaarder worden, helpt hen in de omgang met andere kinderen, of thuis. ‘Ik zie ook ouders en kinderen waarbij het contact tussen hen soms wat moeizamer verloopt’. Door middel van speltherapie krijg ik zicht op de behoefte van kinderen en help ouders hierbij in ouderbegeleiding, om hier een passend en afgestemd antwoord op te geven.’
Daarnaast helpt Bosma kinderen met traumaverwerking: ‘Binnen de veilige setting van de spelkamer kunnen kinderen nare ervaringen verwerken en nieuw gedrag uitproberen zonder direct te hoeven dealen met de reacties van anderen.’ Dat, het nog niet hoeven dealen met de reacties van anderen, kan voor een kind dus essentieel zijn, net als het zich kunnen uiten over iets moeilijks op een speelse manier.
Autisme, taal-/eetproblemen
Maar Bosma doet nog meer. Ze vertelt me dat speltherapie bij heel veel problemen ingezet kan worden. ‘Het is wel altijd van belang om goed samen te werken met alle betrokken partijen en goed te screenen waar gedrag vandaan komt.’ Ze legt uit dat kinderen met vormen van autisme bijvoorbeeld heel goed nieuwe vaardigheden kunnen aanleren in de spelkamer, maar het is ook belangrijk hen te helpen de nieuw aangeleerde vaardigheden te generaliseren naar andere plekken buiten de spelkamer. ‘En bij eetproblemen bijvoorbeeld is er vaak sprake van meervoudige onderliggende problematiek en kan speltherapie een deel van het antwoord zijn. Speltherapie is ook zeer geschikt voor kinderen met taalproblemen, omdat spel de natuurlijke taal van het kind is. Het helpt hen gevoelens te uiten, problemen te verwerken en communicatievaardigheden te oefenen op een veilige, niet-verbale manier. Ik voeg spelenderwijs taal toe en geef woorden aan dat wat uitgespeeld wordt. Hierdoor krijgt het kind meer zelfvertrouwen, doordat het zich begrepen voelt. Dat zelfvertrouwen helpt dan weer in het leren en proberen zich verbaal leren uiten. De mogelijkheden zijn dus eigenlijk heel divers.’
Wat vinden kinderen en ouders zelf?
In de spelkamer wordt niet zomaar gespeeld. Aan de kinderen wordt uitgelegd dat zij met een reden in de spelkamer komen spelen en dat het spel gerelateerd is aan dingen die ze moeilijk vinden en om hen te helpen hiermee om te gaan. Opvallend is dat de kinderen hier graag zelf aan meewerken. ‘Als speltherapeut probeer ik een zo veilig mogelijke omgeving te creëren waardoor een kind voelt dat alles er mag zijn. Kinderen vinden het over het algemeen heel fijn om te komen.’
En de ouders, wat vinden die ervan? ‘Ouders geven vaak terug dat ze zich gehoord en serieus genomen voelen door mij, zonder dat ik een oordeel heb over wat er speelt. Ik denk dat ik door mijn eigen ervaringen een realistische kijk op ouderschap heb en ouders hierdoor ook op hun gemak kan stellen. Kinderen komen graag bij mij en ik vind het altijd heel bijzonder dat ze de thema’s die spelen vaak al in de eerste sessie laten zien door middel van het spel.’
Samenwerkingen
‘Ik werk vooral samen met de ouders en belangrijke anderen die om het kind heen staan, zoals de school. Als er een verwijzer betrokken is stem ik ook altijd met de verwijzer af. Om goede zorg te verlenen werk ik bovendien samen met Ingeborg Bosma (orthopedagoog-generalist) en Syta Vellinga (speltherapeut bij Spectrum). Ik heb mijn eigen praktijk maar ben heel dankbaar dat ik gebruik mag maken van de spelkamer bij Spectrum. Zo kan ik mijn werk optimaal doen.’
Vergoeding en aanmelding
‘Speltherapie wordt door de meeste verzekeraars gedeeltelijk vergoed. Ik hoop voor 2027 een contract voor jeugdhulp te krijgen. Deze hulp gaat altijd via een verwijzer zoals de huisarts of het CJG of wijkteam in je eigen woonplaats. Maar ouders kunnen zich rechtstreeks bij mij aanmelden.’
Meer informatie is te vinden op de website van Praktijk Kijk: https://www.praktijk-kijk.nl/
Terugluisteren Blue Monday
Op de website van RTV Hattem is Hattem Actueel terug te luisteren.