Donderdag 9 april stond het tweede uur van het regionale radioprogramma Rondje IJssel in het teken van de zorg voor de natuur. Ook kwam ter sprake hoe de natuur permanent vertegenwoordigd kan worden aan tafel van het gemeentebestuur. Niet wachten tot er iets voorvalt, maar een vaste vertegenwoordiger zodat de natuur altijd zichtbaar aanwezig is. Gerard Hendrikx van IJsselAnders.nl riep op om meer vanuit het landschap te kijken en ook Jan van de Venis van Stichting Rechten van de natuur ziet het liefst dat de natuur waaronder de IJssel een eigen stoel en stem krijgt in het gemeentebestuur. Pauliene Mars, voorzitter van de Vereniging voor Landschap en Milieu Hattem reageert.
‘Het idee om natuurgebieden eigen rechten te geven komt voort uit een terecht gevoeld tekort. Het gevoel van onmacht is reëel. De natuur heeft geen eigen stem, is altijd afhankelijk van mensen die voor haar opkomen, en verliest al decennia terrein. Mensen zijn onderdeel en afhankelijk van die natuur, maar we hebben ons buiten de natuur geplaatst, dat besef zie je gelukkig steeds meer terug. Ik voel dus veel sympathie voor rechten voor de natuur. Graag. Er zijn mooie voorbeelden in andere landen. Maar het probleem in Nederland zit in de weigering — of het onvermogen — om normen die er allang zijn te volgen en te handhaven. Dáár moet wat aangedaan worden.’
‘Dat de natuur een stem in de gemeente moet zijn: ja, vanzelfsprekend. Maar ook wel een open deur voor een natuurvereniging die dit al bijna zestig jaar doet. Een participatiecode hebben, maar niet toepassen. Groen praten maar het tegengestelde doen: inspraak helpt dan maar een heel klein beetje.’
‘Een discussie over rechten kan helpen, maar ook afleiden. Want beslissingen met in plaats van over de natuur: het gaat via nog steeds via mensen. Als de natuur een rechtspersoon wordt, moet er iemand namens haar optreden. De natuur kan immers niet zelf naar de rechter. De vraag wie dat mag doen is een politieke. Als dat de provincie wordt, verandert er niets: zij is nu al tegelijk beschermer en vergunningverlener. Als het natuurorganisaties worden, verandert er een klein beetje. Want reken je niet rijk: rechters blijven net als nu afhankelijk van de informatie die overheden en initiatiefnemers aanleveren. Rapporten en berekeningen blijven doorslaggevend. De belangen anders dan die van de natuur veranderen niet, en de druk en de ruimte om uitkomsten naar een gewenste richting toe te rekenen verdwijnen ook niet.’
‘De Europese Habitatrichtlijn verplicht al decennia om achteruitgang van beschermde natuur te stoppen. Dat is geen vage inspanningsverplichting maar een harde norm die in onze wet is opgenomen. Toch werden vergunningen veel te gemakkelijk verleend, bleef handhaving uit, en stonden overheden die verantwoordelijk waren voor bescherming, vergaande verslechtering van onze natuur toe. De rechtszaal hielp daarbij nauwelijks. Alleen door de vasthoudendheid van maatschappelijke organisaties kwam er uiteindelijk beweging. Het Hof van Justitie van de Europese Unie moest er zelfs aan te pas komen om de koers van de Raad van State te corrigeren. Dit is ondertussen ook al weer al wat jaren gelden, maar we kunnen desondanks vrijwel dagelijks in de krant lezen hoe moeizaam herstel van de natuur vorm krijgt in de politiek.’
‘Het patroon dat we nu al decennialang zien is niet zozeer een gebrek aan recht maar een praktijk die er telkens omheen werkt. In Nederland én in Hattem. Als Rights of Nature ingevoerd wordt zonder de onderliggende verhoudingen te veranderen, wordt dit nieuwe instrument even snel leeggehaald als de bestaande.’
‘Waar zitten dan de veranderingen die nodig zijn? In andere sectoren wordt onafhankelijkheid georganiseerd — hier nauwelijks. En dat is een bewuste keuze geweest. Uit onze ervaring komen een paar concrete dingen naar voren: ecologische onderzoeken zijn nu cruciaal voor vergunningen en plannen, maar onderzoeksbureaus worden ingehuurd door degenen die een bestemmingsplan of een project willen realiseren en de bureaus zijn van die klanten afhankelijk. “Ecoloog” is geen beschermde titel. Anders dan bij dokters of advocaten zijn er geen eisen aan de kwaliteit die geleverd wordt. Daarnaast zit handhaving bij dezelfde overheid die ook vergunningen verleent. Het werkt niet.’
‘Al die problemen hebben één ding gemeen: ze laten de natuur het onderspit delven, ondanks de rechten die er nu al zijn. De natuur heeft in de praktijk te weinig macht, helemaal eens. De vraag is waarom die stem zo lang genegeerd kon worden.’
Terugluisteren
De uitzending van Rondje IJssel over de stem en rechten van de natuur is hier terug te luisteren.
