De kadernota laat een structureel vraagstuk zien wat niet meer financieel oplosbaar is met een taskforce (een nieuwe speciale tijdelijke werkgroep om een specifiek probleem, project of crisis aan te pakken). Zo schrijven burgemeester Marleen Sanderse en de gemeentesecretaris Gerharda Tamminga de raad in de Kadernota 2027 die vorige week verscheen.’ We staan op een kruispunt als Hattem. Het vraagt om een heldere koers en heldere stappen. We kunnen zo niet verder blijven gaan. De urgentie is groot. We hebben de mensen niet. We zijn te kwetsbaar. We moeten met elkaar die zwaarte pakken: de lastige discussie op tafel leggen en met elkaar het gesprek voeren. Dit is wat het is.’
Met deze dramatische woorden openen de burgemeester en gemeentesecretaris de Kadernota die inzichtelijk maakt dat de tekorten ernstig gaan oplopen als men niet ingrijpt. Naast dat er voor onderwijs, sport en het sociaal domein extra geld nodig is, vallen twee andere posten op die het stadhuis sterker moet maken: de gemeentelijke organisatie en ICT. De gemeente Hattem is niet alleen financieel kwetsbaar, maar organisatorisch. Om te voorkomen dat de situatie verder verslechtert wil het college op dat niveau zaken aanpakken. Het gaat dan niet alleen om duidelijke keuzes op het stadhuis wat wel en niet gedaan moet worden en wie waar verantwoordelijk is, het managementteam moet ook versterkt worden. De financiële controle vraagt om verbetering en men wil meer samenwerking met andere gemeentes. De verbetering van de arbeidsvoorwaarden voor medewerkers is een kostenpost en naar men hoopt, een verbeterpunt. Voor de tijdelijke investering van 350.000 euro hoopt het college de organisatie te verbeteren.
Het college wil de gemeente als werkgever aantrekkelijker maken. Dat gebeurt door medewerkers betere opleidingsmogelijkheden, meer toekomstperspectief en arbeidsvoorwaarden te bieden die beter aansluiten bij andere gemeenten. Hattem liep de laatste jaren op deze punten achter. In de Voorjaarsnota wordt dit uitgebreider beschreven: Men wil ‘medewerkers boeien en binden door minimaal het been bij te trekken qua arbeidsvoorwaarden door een marktconform opleidingsbudget, bieden van toekomstperspectief en marktconforme arbeidsvoorwaarden en arbeidsmarktpositie. Deze voorwaarden lopen ver achter bij andere gemeenten. Deze urgente en noodzakelijke investering leidt naar verwachting tot een groter behoud van medewerkers, minder kwetsbaarheid, sterkere regionale positionering, betere financiële voorspelbaarheid, groei in kwaliteit en adviezen en op termijn lagere inhuurkosten’ (einde citaat).
Dat Hattem als kleine gemeente nog functioneert is een wonder als je dit alles leest. Het klinkt als een slijtageslag gedurende een aantal jaren, waardoor ambtenaren onder grote werkdruk hebben moeten werken. Dat er één woord vet gedrukt staat in de volgende zin, zegt genoeg: ‘De voorgestelde investering in de organisatie gedurende de komende twee jaar is essentieel om het been bij te trekken. Dit is de minimale voorwaarde om de organisatie te stabiliseren.’
ICT
De gemeentelijke organisatie aanpakken moet ook het het gebied van ICT. RTV Hattem schreef hier al over. Gemeenten werken steeds meer samen om hun computersystemen en digitale dienstverlening te verbeteren. Er wordt geïnvesteerd in veilige en moderne ICT-systemen, zoals cloudoplossingen en een betrouwbare digitale infrastructuur. Daardoor kunnen inwoners steeds meer zaken online regelen, bijvoorbeeld een vergunning aanvragen of een afspraak maken met de gemeente.
Niet rooskleurig
Wethouder Andries van der Kolk (ChristenUnie) met Financiën in zijn portefeuille wilde zaterdag 6 juni tijdens de uitzending van Hattem Actueel vooral niet gezegd hebben dat ‘hij op de centen zit’ toen de minister van Financiën hem als voorbeeld werd voorgehouden. Het is toch vooral een samenwerking van hem met het gehele college, was zijn reactie. Met deze Kadernota en Voorjaarsnota zal dat toch van hem gevraagd gaan worden, wil hij een wethouder worden van ‘een portemonnee in balans’ zoals hij in de uitzending zijn streven verwoordde.
Tijdens de uitzending werd hem de vraag voorgelegd wat de wethouders-in spé in die twee maanden van onderhandelen hebben ontdekt over de financiële situatie van Hattem. Dat men in het meest gunstige scenario geen grote ambities en grote plannen moet hebben, was de reactie. ‘Het is niet rooskleurig. We kunnen niet uitgeven wat we niet hebben.’
De wethouders hebben na de installatie de stukken in detail ontvangen.
Zelfstandigheid onder druk
Tijdens de perspresentatie van het bestuursakkoord werd verteld dat onderzocht gaat worden of het achterste gedeelte van het stadhuis als stadhuis behouden blijft of dat men het gaat afstoten gezien de financiële uitdagingen rond beheer en onderhoud.
Het stadhuis trilt letterlijk en figuurlijk op haar grondvesten. Staat Hattem nog stevig genoeg om zelfstandig verantwoord verder te gaan? Zijn het college, de gemeenteraad en de ambtelijke organisatie op tijd in staat om te stutten en te versterken?
Landelijk probleem
Meer gemeenten staan onder grote druk, zo meldt BinnenlandsBestuur.nl Meer dan de helft van de Nederlandse gemeenten kan geen structureel sluitende meerjarenbegroting opstellen voor de periode 2027-2029. Dat melden de provincies aan de Minister van Binnenlandse Zaken.
Volgens de provincies ontstaan de financiële problemen door een lagere algemene uitkering vanaf 2028, terwijl de kosten door inflatie en stijgende zorguitgaven blijven toenemen. Zij verwijten het Rijk dat structurele oplossingen uitblijven, ondanks eerdere waarschuwingen van gemeenten en adviesorganen.
Om tekorten op te vangen kiezen gemeenten voor een combinatie van bezuinigingen, hogere lokale belastingen en inzet van reserves. Daarnaast blijven er onzekerheden bestaan over onder meer het gemeentefonds, de financiering van de jeugdzorg, toekomstige investeringen en personeelstekorten.
