Het jaar 2026 is door de Verenigde Naties het Internationaal Jaar van de Vrijwilliger voor Duurzame Ontwikkeling uitgeroepen. De Volkskrant meldde medio december dat sportverenigingen het in Nederland het steeds moeilijker hebben. Een vijfde geldt als kwetsbaar voor de toekomst. Vooral het tekort aan vrijwilligers vormt de grootste bedreiging, meer nog dan kosten, concurrentie of faciliteiten. Een aantal sportverenigingen over de Hattemse situatie.
TPC Hattem kan haar activiteiten met relatief weinig vrijwilligers uitvoeren. ‘De software die de tennisbond ter beschikking stelt, zorgt er voor dat veel activiteiten geautomatiseerd zijn. We zijn niet heel actief bezig met het werven van vrijwilligers, maar zouden er wel meer mee moeten doen, omdat de klussen die wel gedaan moeten worden door een zeer kleine groep wordt uitgevoerd. Voor schoonmaken en trainen maken wij gebruik van betaalde krachten,’ aldus Ruud Abbema, voorzitter van TPC Hattem (Tennis & Padel). Al met al ziet de vereniging de toekomst wel rooskleurig tegemoet.
v.v. Hattem heeft moeite om vrijwilligers te vinden voor structurele functies, zoals bestuur en commissies. Voor eenmalige taken lukt dat nog wel. Daarom wil de vereniging investeren in sociale binding, clubgevoel en actieve betrokkenheid van (nieuwe) leden. Johannes Stalenburg, voorzitter: ‘Wij zijn meer op zoek naar mensen die onze cultuur willen uitdragen en versterken in bijvoorbeeld jeugdcommissies of PR. Met name de jeugd heeft veel aandacht nodig. Kinderen zijn consumenten geworden.’
Met ondersteuning van KNVB en NOC NSF wordt gewerkt aan een langetermijnvisie. Op 26 januari is er een grote ledenavond om de strategische doelen verder uit te werken. Voor de komende vijf jaar richt v.v. Hattem zich op vijf speerpunten: ledenbinding, een sterk voetbaltechnisch kader, een duidelijke organisatie, het uitdragen van identiteit en cultuur, en een gezonde financiële basis.
In veel verenigingen worden verplichte bardiensten afgekocht waardoor de binding nog sneller achteruitholt. Stalenburg: ‘Wij hebben geen verplichtingen voor leden of ouders dus hoeven ze bardiensten niet af te kopen. We hebben veel vrijwilligers voor de kantine en zelden een tekort. Deze mensen zijn echte clubmensen.’
HanzeGym is dankbaar voor een trouwe groep vaste vrijwilligers, waaronder ouders van wie de kinderen niet meer bij de vereniging sporten. Toch wordt het voor deze sportievelingen steeds lastiger om nieuwe vrijwilligers te vinden. Bij inschrijving geven ouders vaak aan niet benaderd te willen worden, of laten het veld leeg — mogelijk uit angst voor te veel verplichtingen. Daarom vraagt de leiding ouders vooral gericht om hulp bij concrete activiteiten, zoals de jaarlijkse einddemo; dan zijn mensen meestal wel bereid mee te helpen.
Het tekort aan vrijwilligers kan in de toekomst problemen veroorzaken, met name bij jurytaken voor turn- en danswedstrijden. Verenigingen zijn verplicht juryleden te leveren en lukt dat niet, dan volgt een boete en doen sporters buiten mededinging mee. De leiding spreekt ouders hier actief op aan en hoopt zo deelname op competitieniveau te kunnen blijven waarborgen.
Jolanda van der Haar-Bijsterbosch, secretaris HanzeGym: ‘We zien als bestuur de toekomst zeker rooskleurig in, ook wij vullen met z’n vijven deze taak als vrijwilliger in. Door sportende kinderen zijn wij allemaal in onze functie als vrijwilliger gerold. Wij halen allemaal veel plezier uit onze taken om zo onze mooie vereniging draaiende te houden. We vullen elkaar aan en helpen elkaar, dit zorgt ervoor dat het haalbaar blijft om naast onze baan dit te kunnen blijven doen. We zouden het wel leuk vinden als ons bestuur nog verder uitgebreid kan worden, dus mochten mensen zich geroepen voelen dan horen we het graag. Ook voor ons geldt, zonder vrijwilligers geen vereniging! En dat zou toch zonde zijn als HanzeGym hierdoor op den duur zou verdwijnen.’
Drukker leven
Vrijwilligerswerk is minder vanzelfsprekend geworden door individualisering en een drukker leven, waardoor clubs in een vicieuze cirkel terechtkomen: minder vrijwilligers betekent minder activiteiten en binding betekent minder leden en dus nóg minder vrijwilligers. Zo blijkt uit het promotieonderzoek van Resie Hoeijmakers (Universiteit Utrecht/Mulier Instituut)
Toekomstbestendige verenigingen investeren juist in sociale binding en clubgevoel, betrekken nieuwe leden actief bij wat de vereniging betekent en verwachten ook inzet van leden. Steeds vaker spelen betaalde verenigingsmanagers een sleutelrol in het ondersteunen en verbinden van vrijwilligers. Hoewel veel clubs al meer dan een eeuw bestaan en sterk geworteld zijn, wordt het voortbestaan zonder nieuwe vormen van betrokkenheid steeds lastiger.
Nationale campagne
In Nederland wordt de invulling van het VN-jaar gecoördineerd door VrijwilligerswerkNL, dat hiervoor de landelijke campagne De kracht van doen is gestart. In 2026 komen er nationale publieksacties, worden er speciale vrijwilligersprijzen uitgereikt en krijgt vrijwilligerswerk extra aandacht tijdens evenementen zoals NLdoet.