Is de enquête, die als onderwerp Denk mee over de bezuinigingen had en op de website van de gemeente, Samen Hattem, ingevuld kon worden, een betrouwbare bron voor een gesprek over de begroting? Deze vraag stelde de redactie zichzelf naar aanleiding van de eindejaarstoespraak van burgemeester Marleen Sanderse.
De gemeente moest in het najaar van 2025 financiële keuzes maken. In de aanhef van de enquête schreef zij dat niet alles gedaan kan worden en op sommige taken niet kon worden bezuinigd vanwege wettelijke verplichtingen of eerdere besluiten. Daarom was het nodig te bepalen wat prioriteit heeft, wat kan worden uitgesteld en wat in omvang kan worden teruggebracht. ‘Wil je ook meedenken? Ga dan even op de stoel van de gemeente zitten.’
Terugkomend op de eindejaarstoespraak, de burgemeester zei daarin het volgende: ‘Ook in Hattem hebben we last van financieel lastige tijden. En het is dan ook heel mooi om te zien dat we afgelopen jaar samen met inwoners keuzes hebben gemaakt die zijn gedragen door inwoners. Via de vragenlijst op Samen Hattem hebben heel veel inwoners meegedacht over mogelijkheden om onze financiële positie beter te krijgen. En dat is hartstikke mooi, want zo kon de gemeenteraad een besluit nemen dat gedragen is door onze inwoners en het is heel mooi dat we onze begroting op die manier ook sluitend hebben weten te maken.
Representatief?
Direct na de uitzending heeft de nieuwsredactie het college vragen gesteld: ‘In hoeverre is samen daadwerkelijk samen? Hoeveel mensen hebben meegedaan en is daarmee de norm gehaald dat de enquete representatief is? Wat ook belangrijk is, is om te kijken of de groep deelnemers de totale populatie vertegenwoordigt. Hoe zijn de respondenten verdeeld over leeftijd, inkomen, opleidingsniveau en wijk? Met andere woorden, is de enquête daarmee representatief voor Hattem? De groep die je ondervraagt, moet immers een goede afspiegeling zijn van de totale populatie waarover je uitspraken wilt doen.’
De woordvoerder antwoordde 7 januari: ‘Omdat wij deelname aan de enquête zo laagdrempelig mogelijk wilden maken, hoefden de respondenten geen persoonlijke gegevens in te vullen. Daarnaast kozen wij ervoor om de enquête op verschillende manieren aan te bieden: via het platform Samen Hattem, in de Hattemer en tijdens de inloopbijeenkomst vorig jaar. 313 inwoners hebben de vragenlijst ingevuld, waarvan 204 inwoners ook gebruik hebben gemaakt van de mogelijkheid om aanvullende ideeën en suggesties te delen.’
Veel marketeers vinden 10% een betrouwbare respons, al is de bandbreedte 5 tot 30%. Gaan we uit van deelnemers die 18 jaar of ouder zijn en nemen we daarvoor het aantal kiesgerechtigden, dan konden er 9957 Hattemers meedoen. (Er was geen leeftijdseis om de enquête in te mogen vullen). 313 Hattemers hebben de enquête ingevuld, dat is 3,1% van 9957.
Uit de antwoorden van de woordvoerder blijkt, dat het onbekend is wie precies mee hebben gedaan waardoor het onbekend is of de enquête representatief is. Of het een afspiegeling is van Hattemse bevolking.
OZB
De verhoging van de gemeentelijke belastingen is in de raadsvergadering van 15 december vastgesteld. Verhoging was noodzakelijk om de gemeentebegroting sluitend te krijgen. Een heikel punt in de begrotingsonderhandelingen was de verhoging van de Onroerend Zaak Belasting (OZB). Dit is de belasting die burgers betalen over de waarde van hun huis of grond. De opbrengst van de OZB moet het komend jaar 11,5% hoger zijn dan in 2025 om de begroting sluitend te krijgen, zo schreef de redactie eerder.
Op de enquêtevraag ‘Wat zou voor jou aanvaardbaar zijn, zodat je zelf kunt bijdragen?’ hebben 46 mensen de verhoging van de OZB genoemd. Dat is 14,6% van de 313 mensen die in totaal hebben meegedaan.
Verhogen toeristenbelasting en invoeren hondenbelasting stonden met kop en schouders bovenaan het lijstje van deze vraag (respectievelijk 74,1% en 60,1%)
Er moeten veel toeristen naar Hattem komen en behoorlijk wat honden hier komen wonen, wil het college de begroting rond krijgen met verhoging van beide belastingen. Dat er voor verhoging van de OZB is gekozen, de hoogste van de gemeenten in de Kop van de Veluwe, valt in dit licht wel te begrijpen.
De eindejaarstoespraak is hier terug te zien.
Het is goed dat de redactie van RTV Hattem het publieke debat prikkelt en kritisch kijkt naar de uitspraken van lokale politici. De vraagstelling van dit artikel is legitiem. Echter slaat RTV Hattem de plank op enkele punten behoorlijk mis:
1) Hoe representatief een enquête is, is niet afhankelijk van het aantal respondenten. Representativiteit bereik je door het bereiken van de juiste doelpopulatie en het op een juiste manier wegen van de resultaten. (Dat laatste is inderdaad niet gebeurd.) Hoeveel mensen een enquête invullen heeft effect op de foutmarge (‘betrouwbaarheid’) van een meting, maar niet op de representativiteit ervan.
2) De stelling dat er een te kleine respons is, en de onderbouwing van dit artikel, klopt niet. De veronderstelde “betrouwbare bandbreedte” van 5-30% heeft betrekking op enquetes waarin een steekproef is getrokken. Dat is dus het percentage uit de steekproef die reageert. Dus niet het percentage van de totale doelpopulatie. Aangezien er in deze enquête geen steekproef is getrokken kun je niet spreken van responspercentages.
Dan blijft de vraag open: Zijn er genoeg mensen die de enquete hebben ingevuld voor een betrouwbare meting? Ja is dan mijn antwoord, doorgaans kun je met 100 respondenten al een zeer betrouwbare meting voeren. Echter, zoals gesteld, is onbekend of deze representatief is.
3) Had de gemeenteraad gebruik mogen maken van de enquete? De algemene teneur van dit artikel is vrij negatief daarover. Volgens mij is de waarheid genuanceerder. Helaas is het voor gemeenteraadsleden erg lastig om aan informatie te komen of de wijze waarop hun besluitvorming leeft onder de bevolking. Zeker in een kleine gemeente is dit het geval, aangezien representatieve bevolkingsonderzoeken schaars zijn. De enquete van samenhattem was imperfect, maar die hoeft misschien ook niet perfect te zijn. Een complexe bezuinigingsopgave ontleent zich niet makkelijk voor een representatief bevolkingsonderzoek, immers moeten er lastige, langdurige keuzes gemaakt worden. Dat vertaalt zich lastig naar een enquete. Dat de Burgemeester naar elementen van dit onderzoek refereert is in die zin te verantwoorden. Immers refereren politici ook vaak naar “gesprekken of straat” of het “gevoel in de samenleving”; ook verre van representatieve maatstaven. Maar bovenal refereert de Burgemeester ook naar de zorgvuldige besluitvorming van de gemeenteraad, waarin een meerderheid zich achter de begroting heeft geschaard. En dat is en blijft de beste graadmeter van de samenleving in onze democratie.